grote prijs voor jong theatertalent!
Daniëlle van de Ven, Joëlke Sanderse en coach Sam Bogaerts zijn met hun voorstelling Wraakoefening de winnaars geworden van de BNG Nieuwe Theatermakers Prijs 2008 van Theater Instituut Nederland. Dat maakte jurylid en actrice Beppie Melissen vrijdag 12/9 bekend tijdens het theaterfestival in de Stadsschouwburg van Amsterdam. Aan de prijs is een geldbedrag van 45.000 euro verbonden, waarmee de makers een volgende voorstelling kunnen produceren. De prijs is beschikbaar gesteld door het Cultuurfonds van de Bank Nederlandse Gemeenten.
Alle zeven voor de prijs genomineerde makers waren met hun voorstellingen onder de noemer 'Blind Date - nieuwe theatermakers on tour' het afgelopen seizoen te zien in zeventien theaters door heel Nederland. "Blind Date geeft nieuwe theatermakers de kans hun talenten te laten zien en speelervaring op te doen. Voor het publiek is het vaak een eerste en spannende kennismaking met nieuw theatertalent", aldus het Theater Instituut.
wraakoefening: fysiek theater met tekst
geïnspireerd door het leven en het werk van Sylvia Plath (1932-1963), gemaakt en gespeeld door Joëlke Sanderse (°1974) en Daniëlle van de Ven (°1975)
De poëzie van Sylvia Plath is macaber en hallucinerend, maar ook vol ironie en bovenal met een sterke emotionele kracht. Haar leven was een verbeten queeste naar haar ware identiteit en haar eigen stem als kunstenares. Wat ons fascineert is dat zij die eigen stem pas vindt op het moment dat alles waar zij bang voor is gebeurt: haar man krijgt een affaire en verlaat haar en Sylvia Plath blijft achter met haar twee kinderen. Dan blijkt zij in staat de woorden te vinden waar zij altijd wanhopig naar heeft gezocht, maar die verstikt werden door de gedachte wat anderen van haar zouden vinden of wat er van haar werd verwacht. Er is niets meer wat haar tegenhoudt. Als een furie gaat ze tekeer.
In een maand tijd schrijft ze haar dichtbundel Ariël. Ze schrijft als een bezetene in de vroege ochtenduren, voordat haar kinderen wakker worden. Ze breekt eindelijk door de techniek heen, die haar eerder dwarszat en waardoor recensenten haar poëzie soms te weinig hart vonden hebben. Ze weet woorden te vinden voor de demonen die haar dwarszitten en opjagen. Ze blijkt in staat om diepe, donkere gevoelens waar zij haar hele leven al mee kampte, in taal om te zetten. Er is geen ander geweest die in staat is gebleken om de donkere, zwarte en agressieve diepten van de ziel zo helder en inzichtelijk op papier te zetten. In 1963, op dertigjarige leeftijd pleegt Sylvia Plath zelfmoord. Haar dichtbundel Ariël wordt postuum een groot succes.
Onze voorstelling gaat over twee vrouwen die, opgevoed in een wereld van aardbeien met slagroom, in het volwassen leven worstelen met wie ze van binnen zijn en wat ze van buiten laten zien. Ze spelen de rol die er van hen wordt verwacht ogenschijnlijk met verve, maar langzaam maar zeker brokkelt de zorgvuldig opgebouwde buitenkant steeds verder af. De rauwe, ongepolijste binnenkant komt steeds meer bloot te liggen. Tot het moment dat de scheidslijn tussen binnen en buiten helemaal wegvalt en uitmondt in een langgerekte schreeuw. Hoe ziet die schreeuw eruit? En wat komt erna?
Wraakoefening is het koortsachtige verslag van een moedig leven dat dichtslibt.
download de trailer (zip 11,2 MB) of de samenvatting (zip 300 Mb) of de trailer + de samenvatting (zip 310 Mb) | gerealiseerd door kunst/en/web - © 2009 Kunst en Web bvba
Lady Lazarus: een wraakoefening
In de gedichtenbundel Ariël staat onder andere het gedicht Lady Lazarus. Daarin beschrijft Sylvia haar drie zelfmoordpogingen en de momenten waarop ze, net op tijd, gevonden wordt. Vol ironie, maar met sterk emotionele beelden.
Lady Lazarus gaat over een vrouw met een uitzonderlijk talent voor sterven en weer opstaan uit de dood. Ze beschouwt sterven als een kunstvorm waar zij meester in is. Aan ons, het pinda-etend publiek, toont ze haar lichaam na zo’n zelfmoordpoging. Haar toon is die van een showmaster, die zijn publiek naar binnen lokt om zich te verwonderen en tegoed te doen aan deze bizarre naaktshow, waarin niet alleen haar lichaamsdelen, maar ook haar binnenste ten tonele wordt gebracht. Totdat er niets meer over blijft dan de as. En uit die as zal zij herrijzen als een feniks.
De innerlijke gespletenheid van haar persoon, waar wij onze voorstelling op baseren, is duidelijk waarneembaar in Lady Lazarus.
Haar lichte kant, de buitenkant, was de tedere en zachte kant van haar karakter. Zoals ze zichzelf graag zag en wilde dat anderen haar zouden zien. Het is de wereld van de zelfverheerlijking. De gedroomde wereld van een extatisch en opgetogen Sylvia die midden in het leven wil staan. De vlijtige Sylvia die zich wil aanpassen aan anderen. De Sylvia die erbij wil horen en die op wil gaan in de aardse dingen in het leven. De kant die geliefd wil zijn en lief wil hebben.
De donkere kant, de zorgvuldig verstopte binnenkant van Sylvia, is de bezeten en gewelddadige kant. De wereld van de zelfvernietiging. De wereld van haar nooit tot rust gekomen, woekerende schrijverstalent. Verbeten op zoek naar een eigen taal en naar authenticiteit. De Sylvia die zich weigert te conformeren. De Sylvia die beheerst wordt door pijn, woede en agressie.
Lady Lazarus schrijft ze op het moment dat de scheidslijn tussen haar binnenkant en buitenkant is opgeheven en haar innerlijke stem alle ruimte krijgt. Ze rekent af met de mensen en het leven in een roekeloos gedicht met een nadrukkelijk ritme. Lady Lazarus is een wraakoefening. Een verwoede bevrijdingspoging. Haar zwarte binnenkant, haar vernietigingsdrang, wordt op verleidelijke toon gepresenteerd aan een verrukt publiek. Als in een zwarte komedie. Wij zijn slechts publiek dat zich vergaapt aan haar littekens. Zij is het kunstwerk, dat vereerd wordt en bejubeld.
De elementen zelfverheerlijking en zelfvernietiging wisselen elkaar af en komen samen in dit gedicht. Het is diezelfde combinatie waar onze voorstelling over gaat: de strijd tussen binnen- en buitenkant naar het moment toe waar deze in elkaar overlopen. Een lichtvoetig, maar gevaarlijk spel op de smalle afgrond tussen willen leven en willen sterven.
Het tekstmateriaal dat in de voorstelling wordt gebruikt komt niet uit het werk van Sylvia Plath, de erven geven de rechten nooit vrij voor theater.
interview
Kiezen voor het Leven
De Volkskrant | Kunst & Cultuur | 15/2/2007 | door Truus Ruiter
"Werkelijk àlles" lazen Daniëlle van de Ven en Joëlke Sanderse over Sylvia Plath voor hun voorstelling over de Amerikaanse dichteres, die zelfmoord pleegde. "Wij zijn nu zo oud als zij toen."
Het decor is strak: een lichtgrijze vloer en een lichtgrijze achterwand met een horizontaal uitstekend vlak. "Er is geen af- of opgang", legt Joëlke Sanderse (32) uit. "Het is een decor waaruit je niet weg kunt, onontkoombaar." De voorstelling die ze samen met Daniëlle van de Ven (31) maakt, Wraakoefening, vraagt om die dwingende vorm, vindt ze. Inspiratiebronnen zijn de Amerikaanse dichteres Sylvia Plath en de ‘onverenigbaarheid van tegenstellingen’ in haar leven en werk, zoals ‘zijn’ en ‘niet-zijn’. Op 31-jarige leeftijd legde Plath haar hoofd in een gasoven. "Wij zijn nu zo oud als zij toen was. We vellen geen oordeel over wat zij deed, maar wij kiezen voor het leven. Net als zij worstelen wij met volwassen worden – wanneer ben je meisje af, wanneer ben je vrouw. Het is heel herkenbaar, en het is daardoor ook een heel persoonlijke voorstelling geworden."
Voor het eerst werken ze samen, nadat ze elkaar jarenlang hebben zien spelen bij Onafhankelijk Toneel, Bonheur, Max (Van de Ven) en bij Annette Speelt, Carrousel, Drang (Sanderse). Beiden koesteren een grote bewondering voor actrice Marlies Heuer. "Jullie moeten misschien eens samen iets doen", opperde zij. Dat was meer dan twee jaar geleden. Ze ontdekten dat ze alle twee een fascinatie hadden voor Sylvia Plath, waarmee het onderwerp een feit was. "Werkelijk álles hebben we van en over haar gelezen." Vervolgens bleek het Amsterdamse productiehuis Frascati gevoelig voor hun plan en suggereerden zij Sam Bogaerts als regisseur toen Heuer geen tijd bleek te hebben.
Bogaerts deed een spannend voorstel aan de actrices, die al improviserend materiaal hadden verzameld. Hij wilde geen keuze maken uit de vele sterke spelmomenten. Waarom zou Wraakoefening er niet steeds voor een deel anders kunnen uitzien? Van de Ven: "Het begin en het einde van de voorstelling staan nu vast, maar daarbinnen improviseren we – reageren we op elkaar, op licht en geluid." Bogaerts werd ook geluidsman om actief te kunnen sturen tijdens de voorstelling. "Het vraagt om een groot vertrouwen", zegt Van de Ven. "In Sam, maar ook in elkaar. En een grote gevoeligheid. De voorstelling wordt als een gedicht, met doorhalingen en correcties, en dan weer een eruptie van woorden en beweging." © de Volkskrant
Daniëlle van de Ven | speler - maker
Daniëlle van de Ven studeerde dans en theater aan de Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem. Na haar studie werkte zij als danser, speler en maker in diverse projecten bij o.a. Onafhankelijk Toneel, Noord Nederlands Toneel, Theatergroep Bonheur en Theatergroep Max. Als choreograaf werkt zij bij de Opera-academie van het Haags en Amsterdams conservatorium.
Joëlke Sanderse | speler - maker
Joëlke Sanderse studeerde in 2000 af aan de Amsterdamse theaterschool als speler en maker aan de Mime-opleiding. Na haar opleiding speelde zij in diverse producties bij o.a. Toneelgroep Annette Speelt, Theatergroep Carrousel, Toneelgroep Drang, Olivier Provily en Gaier en van der Pligt. Ook maakte zij samen met Jan Taks verschillende producties.Naast haar werkzaamheden als speler en maker is zij verbonden als speldocent aan de Opera-academie van het Haags en Amsterdams Conservatorium en begeleidt zij studenten aan de Mime-opleiding. Daniëlle en Joëlke willen met elkaar werken, omdat zij zich sterk verwant voelen in de keuze van het thema en de wijze waarop zij dit vorm willen geven.
Sam Bogaerts | begeleiding, eindregie & webpagina's
sambogaerts.be/curriculum/Marlies Schot | theatervormgeving
Marlies Schot studeerde theatervormgeving aan de Academie voor Beeldende Kunst en Vormgeving, Minerva, in Groningen. Zij werkte als vormgever bij o.a. Annette speelt, Gienke Deuten en bij Boogaerdt / van der Schoot. Wij willen met Marlies Schot werken, omdat zij gewend is aan de mime-werkwijze in de totstandkoming van een voorstelling. Zij kan meedenken gedurende het proces en ontwerpt ruimtes die de verbeelding prikkelen en uitnodigen tot beweging.
marliesschot.nl
Marijn de Langen | dramaturgie
Omdat dit project op de vloer zijn uiteindelijke vorm gaat vinden, behoeft het een dramaturgisch oog die de inhoud waarborgt en iemand die meedenkt over de structuur van de voorstelling. Marijn de Langen geeft theatergeschiedenis op de mime-school, mime-dramaturgie aan de UVA en is op dit moment bezig met het schrijven van een boek over de mimegeschiedenis in Nederland.
Sjaak Zegwaard | lichtontwerp en techniek
Een zeer sterk element van de voorstelling was het dynamische licht, dat net als de spelers en de muziek elke keer opnieuw improviserend werd aangebracht. Zeer ongebruikelijk dat ook 'het licht' mee improviseert: Sjaak was de meester!
speellijst
februari 2008
- vr 01 | 20:30 | Schouwburg Almere | 036-845 55 55
- za 02 | 20:00 | Theater De NWE Vorst Tilburg | 013-532 85 32
- ma 04 | 20:30 | Theater Bellevue Amsterdam | 020-530 53 01
- di 05 | 20:30 | Witte Theater Ijmuiden | 0255-521 972
- vr 08 | 20:30 | Schouwburg Kunstmin Dordrecht | 078-639 79 79
- ma 11 | 20:30 | Schouwburg Utrecht | 030-230 20 23
- wo 13 | 20:30 | Chassé Theater Breda | 076-530 31 32
- di 19 | 20:30 | Het Kruithuis Groningen | 050-368 03 68
- wo 20 | 20:30 | Het Huis van Bourgondië Maastricht | 043-321 99 60
- do 21 | 20:30 | Stadsschouwburg De Harmonie Leeuwarden | 058-233 02 33
- di 26 | 20:30 | De Vest (i.s.m. Provadja) Alkmaar | 072-520 20 22
- wo 27 | 20:30 | LAKtheater Leiden | 071-512 48 90
maart 2008
- do 06 | 20:30 | Theater De Lieve Vrouw Amersfoort | 033-422 65 55
